موسیقی لری
در ادوار تاریخی
وقتیکه کوهساران سخت و پابرجایی زاگرس را در هم مینوردی و چشمان عاشقت مردان و زنان پر صلابت را در کنار بلوطهای افراشته میبیند . پی به سخنهای ناگفته ، چهرهای نادیده و آواهای ناشنیده میبرد.
آواها و نواهایی که طنین پر شکوهشان در لحظه لحظه زندگی یاری دهنده ی تن های خسته است : از تولد تا سور و از سور تا مرگ در فراق و وصال بهترینهای ایل و تبار زیباترین واژه ها را سروده اند و یا در هنگام کار و تلاش در مشک زنی ، درو ، خرمن کوبی ، شیردوشی و حتی ، بگاه خواب و آرمیدن ، نغمه های زیبایی شبانه را فراموش نکرده اند .
هنوز رویای در کنار هم بودن در سرنای عروسیها میدمد ، هنوز شیون انسانها و سازها در مقام موسیقی شیونی پرده دلها را فرو میریزد .هنوز زخمه های تنبور نوازان آن عارفان حقیقت طلب در سکوت شب هنگام دشتهای نور آباد دلفان آدمی را به جهان دیگری میرساند .
هنوز بر دامنه قله های ((یافته کوه )) دنیایی از شعر و خاطره ایام دور بر سیمهای کمانچه لری جان میگیرد هنوز دریایی احساس انسانهای بیشماری تشنه دریایی وجود بی ریایی هنرمندان این دیارست .هنرمندانی که چون شمع سوخته اند تا میراث فرهنگی یک قوم را در ورطه قرون و اعصار پاس بدارند .
پیشینه تاریخی منطقه
لرستان امروز بخشی مهم از سرزمین کهنسال قوم ((کاسیت)) بوده است که با توجه به آثار مکشوفه از دل خاک این منطقه ، شهرت و اعتبار جهانی را با خود تا کنون بهمراه داشته است .
مفرغهای آفریده شده توسط مردمان این سرزمین نشانگر عظمت فرهنگی و هنری آنها در جهان باستان است . همچنین قوم (( کاسیت)) در تربیت و پروزش اسب و تجارت آن در میان ملل آن روزگار بی همتا بوده ، وجود راههای باستانی در سرزمین (( کاسیت ها )) آنها را با سایر فرهنگها و تمدن های دنیایی باستانی آشنا ساخته است .
مفرغها و سفالینه های بدست امده از آن دوران بخش مهمی از هویت فرهنگی این قوم را در زمینه هنری بالخص موسیقی بیان میکند .
طبق اسناد موجود آنچه مسلم بوده است که این قوم کهنسال در کنار هنرهایی همچون ساخت مفرغ ، نقاشیهای نخستین دیواره غارها و سفالینه ها علاقه ای وافر به رقص نمایشی و موسیقی داشته است .
گروهی از دانشمندان علوم اجتماعی معتقدند که اجتماع همین جنبشها و جست و خیزها انفرادی ناشی از غرایز فطری به پایکوبی و دست افشانی های موزون انسانها بصورت دست جمعی و فریادهای ناشی از نشاط تبدیل به آواز و سروده شده است .
بشکرانه جمع آوری محصول و تهیه مواد غذایی یا به چنگ آوردن شکار آنچنان وجدی و سروری به افراد قبیله دست میداد که همگی بی اختیار به جست و خیز برخاسته دست به دست یکدیگر داده دایره وار بدور آنچه که بدست اورده بودند به پایکوبی میپرداختند.و در همین جست و خیزها و پایکوبی های همگانی بود که از یک نواختی حرکات آنان ضرب و وزن و ریتم بوجود امده است ، ضرب و وزن ابتدا با چپه زدن ( کف زدن ) و نواختن دستها به بدن و رانها و کوبیدن دو چوپ به یکدیگر و بلاخره با زدن کنده های تو خالی و طبل و خلق شده و سپس توالی و توازن حرکات را بدنبال داشته است .
رقصها در میان ملل قدیم و جدید معانی و صور مختلفی از : شهوانی ، جنگی ، مذهبی و تفریحی و ... به خود گرفته و کم و بیش در میان تمام اقوام جهان مراحل مزبور را طی کرده است .
موسیقی در دوران کاسیها
قطعه سفالی که از (( کاسو))ها یا (( کاسی )) ها در هزاره سوم پیش از میلاد در کوهستانهای زاگرس در شمال ایلام بدست آمده است .
سه انسان را در حال رقص در نزدیکی چادرها یا کلبه های نشان داده است . این سفال از نظر معرفی حالت و نوع دیگری از رقص که در آن اجرا کنندگان هرکدام بازوان را از پشت گردن یکدیگر گذرانیده و دستها را بر رو.ی شانه های نفرات طرفین خود نهاده اند ، جالب توجه است.
سرپرچم مفرغی (( هزاره یکم پیش از میلاد))
در لرستان از هزاره یکم پیش از میلاد سرپرچم مفرغی مشبکی بدست آمده که جزو مجموعه پرفسور زاره در موزه لوور محفوظ است .در داخل دایره این سر پرچم ، رقص دست بدست چهار نفر با ترکیب بندی بدیع و مهارانه ی نشان داده شده است . باز در پایه همان سرپرچم که محل گذار یند نیزه یا چوب پرچم بوده مجسمه دو انسان از پهلو در حال رقصه دست بدست هم نشان داده میشود .
خوشبختانه از این نمونه حرکات پاها ودستها بخوبی میتوان استباط نمود اجرا کنندگان رقص یکی از پاها را از زمین بلند و در پشت سر از زانو خم کرده و در جایی دیگر میگذاشتند و سپس با پای دیگر همین عمل را تکرار میکردند تا کم کم حلقه رقص بدور خود چرخیده و جایی رقصندگان عوض شده است .
این قطعه یکی از مدارک ذی قیمت درباره رقص میباشد و معلوم میدارد که رقص در میان اقوام قدیم تا چه اندازه مهم و مورد توجه بوده است که تصویر آنرا در سر پرچمهای خود نیز نقش کرده و به
انسانعهای روزگار کهن همانطور که خودشان در روی زمین میرقصیده اند معتقد بودند که رقص اصولا از اعمال خدایان است که بشر به تقلید آنها ، همان اعمال و حرکات را در روی زمین تکرار مینماید و این عقیده را یک قطعه سر پرچم برنزی دیگر که آن هم در لرستان از سده هفتم پیش از میلاد بدست آمده و از سده هفتم پیش از میلاد و جزو مجموعه ی آقای جی .ال وینتروپ است به اثبات میرساند .
در این سر پرچم برنزی مشبک پیکره سه ربع النوع شاخدار نشان داده شده که رب النوع وسط از نظر مقام نسبت به دوتای دیگر در درجه والاتری قرار دارد و پا بر روی کره خورشید گذاشته است . دوتای دیگر نیز پا ب پشت دو شیر غران نهاده اند و دست در دست مشغول رقص میباشند صاحبان این سرپرچم گویا به این طریق خواسته اند چرخش و حرکت خورشید در آسمان از شرق به غرب بصورت یک رقص موزون بیان کرده ،و نمایش بدهند .
این نقش نیز از نظر بیان ، جنبه مذهبی و حرکات موزون نمایشی را در میان اقوام ایران کهن نشان میدهد نویسنده کتاب هنگامه تاریخ ، معتقد است قوم کاسیت بر اثر شکستی که از همسایگان خود در جنگهای منطقه ای میخورد تا سالها موسیقی غم انگیز مینواخته اند .
نظرات ()
